Ulusal Singapur Ãœniversitesi’nin yaptığı bir araÅŸtırma, tarihi sefer kayıtlarını inceleyerek Darwin’i, Wallace’ın mektubunu iki hafta gizlediÄŸine dair suçlamalardan akladı.
Charles Darwin hakkında 40 yıl önce ortaya atılan bir iddiaya göre; Darwin Temmuz 1958′de evrim teorisini beraber duyurmalarından önce meslektaşı doÄŸabilimci Alfred Russel Wallace’dan kendisine gelen makaleyi iki hafta saklamış, bu arada kendi teorisini gizlice revize etmiÅŸti. Bu iddiayı araÅŸtıran Ulusal Singapur Ãœniversitesi’nden iki bilimci Wallace’ın Endonezya’nın Ternate adasından Darwin’e yolladığı mektubun rotasını yeniden oluÅŸturdular. AraÅŸtırma sonucunda Wallace’ın, mektubu tarihçilerin varsaydığından bir ay daha geç gönderdiÄŸi ortaya çıktı, böylelikle Darwin hakkındaki bu suçlamalardan aklanmış oldu.
Tartışma neydi?
Sekiz yılını Singapur ve GüneydoÄŸu Asya’da geçiren doÄŸabilimci Wallace, doÄŸal seçilim ile evrimi Darwin’den bağımsız olarak keÅŸfetmiÅŸti. Seçilim fikrini Ternate adasındayken olgunlaÅŸtıran Wallace, fikirlerini bir makale haline getirdi ve bu makaleyi ünlü jeolog Charles Lyell’a iletmesi için 1958′de Darwin’e yolladı. Ä°ÅŸte bu aÅŸamada kimilerine göre Darwin, mektubun eline geçtiÄŸi tarih hakkında yalan söyleyerek, mektubu Lyell’a iletmeden önce kendi fikirlerini Wallace’ınkilerle kıyaslayarak gözden geçirdi.
Wallace’ın makalesi, 1858′de Darwin’inkiyle birlikte yayınlandı ve böylelikle bilim tarihinin gelmiÅŸ geçmiÅŸ en büyük devrimlerinden birini yaratan evrim teorisinin ilk yayınına imza atmış oldular.
Şüphe nasıl ortaya çıktı?
1972′de bir araÅŸtırmacı Wallace’ın Bates isimli bir arkadaşına yazdığı bir mektup daha buldu. Bu mektup Ternate adasından 1858 Mart’ında yola çıkan bir gemiyle yollanmıştı. Mektup Singapur ve Londra’da basılmış posta mühürlerini hala taşımaktaydı ve bu mühürlere göre 3 Haziran 1858′de Londra’ya varmıştı, yani Darwin’in Wallace’ın mektubunu aldığını iddia ettiÄŸi tarihten iki hafta önce. Şüphe böyle baÅŸladı: Nasıl olur da Wallace’ın Ternate’den aynı gemiyle yolladığı iki mektup aynı rotayı izleyerek Darwin’in eline, Bates’in eline geçtiÄŸinden iki hafta daha geç ulaÅŸabilirdi? Bu soru doÄŸal olarak çok sayıda komplo teorisi doÄŸurdu. Birçok yazar Darwin’in, Wallace’ın mektubunu gizli tutarak fikirlerini çaldığını iddia etti. Öte yandan birçok veri de mektubun Darwin’in eline, Darwin’in söylediÄŸi zamanda geçtiÄŸini gösteriyordu.
Peki mektup Darwin’in eline ne zaman geçti?
Kendisinden önce pek çok tarihçinin konuyu incelediÄŸini ve bu nedenle bu gizemi çözmeyi beklemediÄŸini belirten Dr. van Wyhe, Wallace’ın makalesini Darwin’e ne zaman yolladığına dair güncel bir kanıt bulunmadığını, ortada sadece Åžubat ayında makaleyi yazdıktan sonra sıradaki postayla gönderdiÄŸine dair bilgiler içeren anılar olduÄŸunu tespit etmiÅŸ. Bunu mektubun tam olarak ne zaman gönderildiÄŸine dair güvenilir bir kanıt olarak görmeyen Dr. van Wyhe, Darwin’in mektubu 18 Haziran 1858′de aldığına dair kanıtların daha güvenilir olduÄŸunu düşünmüş. ÖrneÄŸin Darwin’in tüm yazışmalarının o tarihten sonra deÄŸiÅŸtiÄŸini farkeden Dr. van Wyhe, mektubun Wallace tarafından yollanışının deÄŸil Darwin’in eline ulaÅŸması tarafının izini sürmeye karar vermiÅŸ.
EÄŸer Darwin mektubu gerçekten 18 Haziran’da aldıysa mektup oraya nasıl ulaÅŸmıştı? Mektup Darwin’in evinin bulunduÄŸu Londra’nın kırsal kesimine bir gün önce yani 17′sinde varmış olmalıydı. Bu bilgiden yola çıkan Dr. van Wyhe, GüneydoÄŸu Asya’dan Ä°ngiltere’ye bir gün önce, yani 16′sında ulaÅŸan bir gemi olduÄŸunu belirlemiÅŸ. Wallace’ın mektubunun o gemide olabileceÄŸini düşünen Dr. van Wyhe geminin rotasının izini geriye doÄŸru sürmüş: Ä°ngiltere, Akdeniz, Mısır, Sri Lanka, Penang, Singapur, Jakarta… Dr. van Wyhe’nin Hollandaca bilen asistanı Dr. Kees Rookmaaker bu aÅŸamada çok yardımcı olmuÅŸ çünkü o dönem bölgede sömürgeci olan Hollandalıların gazetelerinden gemilerin varış ve ayrılış zamanlarını takip etmeyi baÅŸarmışlar.
Sonunda Ternate adasına kadar iz sürmeyi baÅŸaran araÅŸtırmacılar mektubun Mart deÄŸil, Nisan 1858′de postalandığını ortaya çıkardılar. Wallace’ın, Darwin’in Mart gemisiyle gelen bir mektubuna cevaben makalesini yazdığı; Ternate adası ve bölgedeki diÄŸer yazışmalarından anlaşıldığı üzere her seferinde cevaben yazdığı mektupları, cevap yazdığı mektubun geldiÄŸi gemiden bir sonraki gemiyle gönderdiÄŸi belirlendi.
Wallace’ın GüneydoÄŸu Asya’da yaptığı çalışmalara dair kitabını tamamlamak üzere olan Dr. van Wyhe, Wallace’ın evrimi Darwin’den bağımsız keÅŸfediÅŸinin hikayesini paylaÅŸmaya hazırlanıyor. Dr. van Wyhe Singapur’daki araÅŸtırma projesininin ve Wallace Online projesinin yöneticisi. Bu proje kapsamında oluÅŸturulan internet sitesinde, Wallace’ın kitapları, makaleleri ve GüneydoÄŸu Asya’da topladığı örnekler de dahil olmak üzere Wallace’ın çalışmalarına dair güvenilir bir kaynak oluÅŸturulması amaçlanıyor. Sitenin 2013′te, Wallace’ın ölümünün yüzüncü yıldönümünde çevrimiçi olması planlanıyor.
